Ξενομπασάρης

Το όνομα του το οφείλει στη μαντινάδα που τραγουδιέται πάντα πρώτη κατά τη διάρκεια του χορού:

«Ξενομπασαριακάκι μου ξενομπασάρικο μου
Σγουρό βασιλικάκι μου και να σουνε δικό μου»

Η μελωδία του είναι χαριτωμένη, ανάλαφρη και προκαλεί τους μερακλήδες να χορέψουν.

Παλαιότερα τον χόρευαν και τον τραγουδούσαν σε κάθε γλέντι ιδιαίτερα στα ορεινά χωριά της Ιεράπετρας και στο κάτω Μεραμπέλλο (όπου τον λένε "Μάνα").

Ήταν πασίγνωστος μέχρι και τη δεκαετία του 60. Είναι στρωτός και αργός χορός που μοιάζει με το Σιγανό που χορεύουν σήμερα. Είναι χρήσιμο εδώ να αναφέρουμε ότι τα παλιά χρόνια στην Ιεράπετρα δε γνώριζαν το Σιγανό. Αυτός ήρθε τα τελευταία χρόνια από την κεντρική Κρήτη, όπως λένε οι παλαιότεροι. Μπορούμε να πούμε με επιφύλαξη πως ο Ξενομπασάρης είναι μια παλιά τοπική μορφή του σιγανού χορού. Βέβαια όσοι έζησαν τη χρήση και των δύο αυτών χορών, έχουν όλοι τους την άποψη ότι άλλος ο ένας χορός και άλλος ο άλλος

Λύρα ή βιολί; Όχι εδώ…

Ένα υπέροχο άρθρο από το http://blog.mantinades.gr/

Mακριά από μας τέτοια διλήματα. Το site αυτό (http://www.cretan-music.gr) φτιάχτηκε το 1998 (11 χρόνια κιόλας, ε;) με σκοπό επιτέλους να συγκεντρωθεί υλικό για την Κρητική λαική μουσική.

Μια πρώτη καταγραφή που είναι αλήθεια ότι έπρεπε να ‘χει ξεκινήσει πολύ πολύ νωρίτερα και από τους αρμόδιους (κράτος). Αλλά ως γνωστόν το Ελληνικό κράτος επιβραβεύει μόνο πανηγυράκια τύπου Eurovision με εκατομμύρια ευρώ μέσω της ΕΡΤ, ενώ χρήματα για έρευνα του λαικού πολιτισμού μας δυστυχώς δεν περισσεύουν! Ακόμα και όταν αυτό γίνεται, τότε συμβαίνουν άλλα απίθανα από τους βολεμένους δημόσιους λειτουργούς μας. Χαρακτηριστική η περίπτωση του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνο που γύρω στο 1980 με τη βοήθεια του αείμνηστου λυράρη Κωστή Μουντάκη, συγκεντρώθηκαν μουσικοί υπέργηροι και μη, και ηχογράφησαν δεκάδες μελωδίες, σκοπούς, χορούς και τραγούδια που κινδύνευαν να χαθούν. Σήμερα μαζί με τους γέρους μουσικούς έχουν χαθεί και οι ηχογραφήσεις τους! Γιατί; Μα ρωτήστε το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Λες και οι ηχογραφήσεις είναι κτήμα δικό του και όχι του Ελληνικού λαού και τις κρατάει καταχωνιασμένες στα αρχεία του…


αυτό δε θα θέλατε να το απολαύσετε και σε ήχο;

Η σελίδα αυτή δεν χαρίζεται σε κανέναν. Καταγράφει ότι μπορεί και το δημοσιεύει. Αν κάτι ενοχλεί το αναφέρει. Έτσι όπως οι “εκμοντερνιστές” λέει (τρομάρα τους…) εξελίσουν τη μουσική μας με ντραμς, αρμόνια, συνθεσάιζερ και “γεμάτες ορχήστρες” με απώτερο σκοπό φυσικά να …γεμίσουν την τσεπάρα τους, έτσι υπάρχουν και οι αντίστοιχοι “παραδοσιολόγοι”, “χορολόγοι”, “ριζιτολόγοι” και λοιποί “γυρολόγοι” οι οποίοι επίσης είτε ασχολούνται με την τσεπάρα τους, είτε με την προβολή τους και μόνο! Και αυτούς τους ξεμπροστιάζουμε όποτε και όταν μπορούμε.

Γιατί όλα τα παραπάνω; Γιατί πολλές φορές κατηγορούμαστε άδικα για τα γραπτά μας και φυσικά δεν έχουμε τίποτα εναντίον των μουσικών οργάνων που προσφέρουν ή μπορούν να προσφέρουν στη λαική μουσική της Κρήτης. Και η λύρα και το βιολί συνυπάρχουν τώρα και αιώνες. Και το μαντολίνο και το λαούτο και το μπουλγαρί, αλλά και το χαμιόλι και η ασκομαντούρα και το λασιθιώτικο νταουλάκι, η μαντόλα, η κιθάρα, η νονούρα και άλλα αυτοσχέδια μουσικά όργανα υπήρχαν και θα υπάρχουν ταυτόχρονα στη μουσική του νησιού μας. Τα υπόλοιπα είναι θέμα γούστου και προτιμήσεων, έτσι;

Κλείνοντας αυτό το σύντομο κείμενο μας με 2-3 σκέψεις μας σχετικά με τη μουσική μας, αντί άλλου επιλόγου παραθέτουμε δύο βίντεο με βιολί και λυράρηδες και άλλα, από μία τηλεοπτική εκπομπή στο Κύδων TV γύρω στα 1994. Δε σας λέμε τίποτα άλλο. Απολαύστε τα και δείτε πως αντιμετώπιζαν το θέμα κάποιοι “παλαιοί”.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ

Μαντινάδα λέγεται το δίστιχο που εκφράζει κάποιο μήνυμα, μαντάτο, κάτι ως ο χρησμός, διαφορετικά έχουμε απλώς δίστιχο. Η αιτία άλλωστε και για την οποία αφενός όταν ειπωθεί μια μαντινάδα, οι άλλοι προσπαθούν να μαντεύσουν σε ποιο απευθύνεται ή τι μήνυμα περικλείει και αφετέρου άλλο μαντιναδολόγος (αυτός που γράφει μαντινάδες) και άλλο ριμαδόρος ( = αυτός που γράφει δίστιχα, ρίμες = ομοιοκαταληξίες). 

Η μαντινάδα τη δουλεία του τηλέγραφου κάνει
πέμπει ο νιος τα σήματα κι η κοπελιά τα πιάνει
(Γ. Λέκας, πρόεδρος Κρητών στιχουργών)

Καράβι της παράδοσης είναι η μαντινάδα
Και κουβαλά νοήματα, ήθος και νοστιμάδα (Κ. Καλέργης, συγγραφέας)

Απλώς και κατ’ επέκταση «μαντινάδα» λέγεται κάθε δεκαπεντασύλλαβο και ομοιοκατάληκτο δίστιχο που εκφράζει κάποιο συναίσθημα ή δίδει κάποια πληροφορία ή διαπίστωση κ.α.

Σαν είναι ο τράγος δυνατός, δεν τονε σταίνει (κρατά) η μάντρα
Ο άνδρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άντρα (Ελευθέριος Βενιζέλος)
Στέ-λνω σου χαι-ρε-τι-σμα-τα μ’ έ-ν’ ά-σπρο πε-ρι-στέρι
= 15 συλλαβές = ο 1ος στίχος
Κιη - Πα-να-γί-α –κιο- Χρι-στός γρή-γο-ρα να σε φέ-ρει.
= 15 συλλαβές = ο 2ος στίχος

Η λέξη μαντινάδα ετυμολογικά παράγεται από τα θέματα των λέξεων: μαντεύω + άδω. Η λέξη μάντις - μαντεύω σημαίνει προ-μηνύω, προ-φητευω, προ-μαθαίνω κ.α., άρα χρησμολογώ., παραγωγή από τη ρίζα των λέξεων: μάω – μαίομα, μάνις ή μήνις (η), μηνύω, μήνυμα (το) κ.α. Η λέξη «(κ)άδω»> άδω σημαίνει τραγουδώ, ψάλω κ.τ.λ. απ΄όπου και τα λατινικά ca(n)do, candada ή cantata = ελληνικά καντάδα κ.α.

Κατ’ άλλους η λέξη μαντινάδα προέρχεται από το βενετσιάνικο matinada = ιταλικά mattino. Ωστόσο η βενετσιάνικη λέξη mane > mattino σημαίνει η αυγή, άρα έχει έννοια που δε συνάδει προς αυτή της ελληνικής λέξης «μαντινάδα». Αντίθετα η λέξη μαντινάδα είναι σχετική με τις λατινικές λέξεις mano ή mando > mandatum ( = το μαντάτο), manifesto (= η εντολή) κ.α. Λέξεις που είναι της αυτής ρίζας με τα ελληνικά: μήνις ή μάνις (η), μηνύω, μήνυμα, μαντεύω …. Παράβαλε και ότι όταν λέμε π.χ. «τα άκουσες τα μαντάτα» είναι σα να λέμε «μάντεψε τι μήνυμα ή συναισθήματα κ.τ.λ. σου φέρνω».
Σημειώνεται επίσης ότι:

1) Οι μαντινάδες είναι απρόσωπος λόγος, δηλαδή δεν φανερώνουν είτε το πρόσωπο στο οποίο απευθύνονται είτε το μήνυμα που περικλείουν (το περιεχόμενό τους) και γι αυτό άλλωστε και καλούνται έτσι, από το μαντεύω – μαντινάδα.

2) Οι μαντινάδες είναι και ο λόγος έκφρασης της μαντικής, του κλήδονα. Δηλαδή οι μαντινάδες είναι αφενός χρησμολογία και αφετέρου κάτι ως οι ψαλμοί στη Θρησκεία.(Περισσότερα βλέπε «Κλήδονας»)

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑΣ

ΕΥΘΥΝΗ ΝΑ ΣΑΙ ΚΡΗΤΙΚΟΣ

Γράφει ο Δρ Γιάννης Θ. Πολυράκης

 - Γεωπόνος-Τμηματάρχης ΑΤΕ - Λογοτέχνης
- Διδάσκων Πολυτεχνείου Κρήτης
- Πρόεδρος Ενωσης Σφακιανών Ν. Χανίων

ΚΡΗΤΗ:

Λένε πως κέρδισε την εύνοια της Ιστορίας, σαν την αντάμωσε στο δίστρατο του χρόνου. `Έψαχνε ’κείνη να βρει μια στέρια γη να σπείρει θρύλους. Και τη βρήκε:

Στην κακοτράχαλη την απεραντοσύνη των Μαδάρων με τις πενήντα εφτά νεφελοσκέπαστες (άνω των 2.000 μέτρων) κορυφές, πρόκληση κι αντροκάλεσμα στον Ψηλορείτη με μόνο τρεις και στο θεοκατοίκητο τον `Όλυμπο, με δώδεκα.
Εις το θεογεννήτορα το όρος Δίκτη.
Εις το θεόμορφο βουνό κοιμητήρι του Δία, τον Γιούχτα.
Εις το μοναδικό φαράγγι της Σαμαριάς και στ ατελείωτα υπόλοιπα φαράγγια που αυλακώνουν την απεραντοσύνη της βουνίσιας ραχοκοκαλιάς του νησιού.
Στ’ αναρίθμητα σπήλαια.
Στα βαθύσκιωτα δάση των κωνοφόρων με τις κρυστάλλινες πηγές.
Στις ηλιοφίλητες ακρογιαλιές και στα νησάκια που τις πλαισιώνουν σιμά ή μακρύτερα.
Στην προικισμένη γεωγραφική της θέση, δεμένης αρμονικά όσο και άρρηκτα με μια αξιοζήλευτη ποιότητα του κλίματος και μ’ ένα ποιοτικά άριστο έδαφος, μήτρα γόνιμη σ’ όποια φύτρα της λάχει.
Κι έσπειρε η Ιστορία θρύλους με απλοχεριά που κάρπισαν και θέριεψαν κι έφτασαν ως τις δικές μας μέρες, καθώς από τους άπειρους εκείνους θρύλους, κάποια ψήγματα και μόνο, μαρτυρούν πως:
Στο όρος Δίκτη γεννήθηκε ο γιος του Κρόνου και της Ρέας, ο Δίας, πατέρας των θεών και των ανθρώπων της εποχής. Οι δε ένοπλοι Κουρήτες, με πυρρίχιο (θορυβώδη-πολεμικό) χορό ήθελαν να καλύψουν το κλάμα του νεογέννητου Δία, προκειμένου να τον προφυλάξουν από τον τεκνοκτόνο πατέρα του.

Ο Νίκος Ξυλούρης και η εξέγερση στο Πολυτεχνείο

Το παρακάτω κείμενο είναι απόσπασμα από ένα αφιέρωμα στο Νίκο Ξυλούρη.

... Σταθμό για τα ελληνικά μουσικά δρώμενα αποτέλεσε και ο δίσκος με τα ριζίτικα τραγούδια που βγήκε εν μέσω δικτατορίας και αφύπνισε τις καρδιές όλων των Ελλήνων με τη μοναδική ερμηνεία του Ξυλούρη, όπως και η συμμετοχή του στη παράσταση «Το μεγάλο μας τσίρκο» που ανέβασαν η Τζένη Καρέζη με το Κώστα Καζάκο στο θέατρο «Αθήναιον» το 1973. Μέσα στην καρδιά της δικτατορίας η φωνή του Ξυλούρη ξεχωρίζει είτε λέγοντας τραγούδια του Μαρκόπουλου, είτε παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης. Μεταμορφώνεται σε σημαία της αντίστασης και της αγωνιστικότητας Οι ξεχωριστές ερμηνετικές δυνατότητες, το πάθος που τον χαρακτήριζε αλλά και η φυσική παρουσία του Νίκου Ξυλούρη απογείωσαν τη φήμη του και τον έκαναν αγαπητό σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, σε κάθε άτομα που είχε δημοκρατική αντίληψη και αγωνιστικό παλμό. Σε όλα τα τραγούδια που ερμήνευσε έβαλε τη δική του ανεπανάληπτη σφραγίδα. Μέσα από τα τραγούδια του βρίσκει τρόπο έκφρασης στο τεταμένο πολιτικό κλίμα, που οδηγεί στην αιματηρή εξέγερση του Πολυτεχνείου. Οι αναφορές για την παρουσία του ηρωικού τραγουδιστή στην εξέγερση τον μετέτρεψαν σε κόκκινο πανί απέναντι στη φασιστική κυβέρνηση του Γ. Παπαδόπουλου. Έντονη καλλιτεχνική και πολιτικοκοινωνική δραστηριότητα χαρακτηρίζει τον Ν. Ξυλούρη και κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης τραγουδώντας του Καπνισμένο Τσουκάλι. Δυστυχώς ο Νίκος Ξυλούρης χάθηκε πρόωρα, ήταν μόλις 44 χρόνων. Όμως η φωνή του και τα τραγούδια του θα μείνουν στην καρδιά κάθε αγνού αγωνιστή που προσδοκεί τη δική του λευτεριά, τη δική του εξιλέωση…

Πηγή: http://agwnas.com/?p=391 

Η Γραμβούσα

Στο βορειοδυτικό άκρο της Κρήτης, η Γραμβούσα, ένα μικρό νησί με απόρθητο κάστρο, οχυρωματικό αριστούργημα του 16ου αιώνα και ο Μπάλος, η μοναδική λιμνοθάλασσα της Κρήτης, με τα γαλαζοπράσινα νερά, την κόκκινη αμμουδιά και τα περίφημα όστρακα!!

Εντυπωσιακό και μοναδικό το περιβάλλον, το συνθέτουν απότομα βράχια και πλαγιές, μια θάλασσα απέραντη γαλάζια και κρυφές αμμουδιές, σαν αυτή στην γαλήνια λιμνοθάλασσα του Μπάλου, σε συνδυασμό με τα σημάδια από την μακρόχρονη ιστορία της περιοχής: μοναστήρια, εκκλησίες και το επιβλητικό κάστρο της Ήμερης Γραμβούσας.

Η φυσική του ομορφιά, συνδυάζεται με την ποικιλότητα και τη σπανιότητα φυτών και ζώων, μερικά, μοναδικά σε αυτό εδώ το μέρος της γης. Η ομορφιά και ο πλούτος αυτής της περιοχής, βρίσκονται ακριβώς στην ποικιλότητα και την πολυπλοκότητα της ζωής σε αυτήν.

Για περισσότερα ιστορικά στοιχεία επισκεφθείτε το παρακάτω link: http://www.gramvousa.com/pages.aspx?id=322&lang=el

Ωστόσο, η περιοχή της Γραμβόυσα εχεί συνδεθει με το τραγούδι "Στης Γραμβούσας τ ακρωτήρι".

Χοροί της Κρήτης

Μια πρώτη προσπάθεια του www.cretan-music.gr για συλλογή άρθρων, κειμένων και ιστορικών καταγραφών γύρω από τους χορούς που χορεύονται στην Κρήτη…

Μέσα από τις μελωδίες των χορών της Κρήτης μπορούμε να τους διακρίνουμε σε δύο κύρια είδη. Τους πηδηχτούς και τους συρτούς. Οι πηδηχτοί (γρήγοροι) χοροί πιθανόν να έλκουν την (κοινή) καταγωγή τους από την αρχαιότητα με κοινή καταγωγή τις Πυρρίχιες μελωδίες. Για τους συρτούς (αργούς) χορούς βρίσκουμε αρκετά κοινά στοιχεία με περιγραφές για συρτούς χορούς των αρχαίων Ελλήνων.

Ας τους δούμε αναλυτικά:
Αγκαλιαστός

Tο όνομα του το πήρε από την ιδιότυπη λαβή, μοναδική για τα δεδομένα της Κρήτης, με την οποία πιάνονται οι χορευτές. Βάζουν το αριστερό χέρι τους πάνω από τον δεξιό ώμο τους κρατώντας συνήθως μαντίλι του οποίου την άκρη ρίχνουν στην πλάτη τους. Την άκρη αυτή κρατά με το δεξί χέρι ο επόμενος χορευτής ή χορεύτρια. Οι χορευτές έτσι φαίνονται σαν αγκαλιασμένοι γι΄ αυτό και ο χορός λέγεται Αγκαλιαστός.

Ο χορός αυτός ήταν πασίγνωστος σε όλη την Ανατολική Κρήτη και ήταν ο αγαπημένος χορός των νέων προπολεμικά. Ο λόγος όμως που τον έκανε λαοφιλή δεν ήταν μόνο η ευκολία του αλλά και γιατί έδινε την δυνατότητα στους νέους να αγκαλιάσουν τις νέες με τις οποίες χόρευαν.
Ανωγειανός (Μυλοποταμίτικος) Πηδηχτός
Ανδρικός κυρίως χορός που χορεύεται κυρίως στην περιοχή των Ανωγείων, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους πηδηχτούς βηματισμούς και τα δυνατά χτυπήματα των ποδιών στο έδαφος, φαίνεται ότι αποτελεί ένα απόηχο του αρχαιότατου χορού των Κουρητών τον Πυρρίχιο. Τα χέρια των χορευτών πιάνονται από τις παλάμες χιαστί και εκτελούν χορό δώδεκα βημάτων (έξι μπρος, έξι πίσω).

Απανωμερίτης

Το χωριό Μαλεβίζι

Ορεινό Μαλεβίζι

Το Λιβάδι του Ψηλορείτη γεμάτο ανοιξιάτικα αγριολούλουδα

Δεν είναι Χανιορέθεμνα

που πιάνουν μετερίζι

μπέτη με μπέτη πολεμούν

επά στο Μαλεβίζι

Το Ηράκλειο είναι η μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης. Στη δυτική πλευρά της πόλης απλώνεται η παραλία Αμμουδάρα, πίσω από την οποία αναπτύσσεται δυναμικά το Γάζι, ένα προάστιο του Ηρακλείου, το οποίο αποτελεί και την έδρα του Δήμου Μαλεβιζίου. Από εκεί ξεκινούν και οι επαρχιακοί δρόμοι που θα μας οδηγήσουν στις ανατολικές απολήξεις του Ψηλορείτη και συγκεκριμένα στο λεγόμενο ορεινό Μαλεβίζι.

Ακολουθούμε τις πινακίδες που γράφουν "Τύλισος" και "Κρουσώνας". Στον ανισόπεδο κόμβο που συναντούμε περνάμε από κάτω. Από πάνω μας ακριβώς περνάει η νέα εθνική οδός που ενώνει το Ηράκλειο με το Ρέθυμνο και τα Χανιά. Αμέσως μετά (περίπου 300 μ. από τον ανισόπεδο κόμβο) βρίσκουμε διασταύρωση. Αριστερά πάει για Κρουσώνα και ευθεία (δεξιά) για Τύλισο και Ανώγεια. Πάμε πρώτα δεξιά ανηφορίζοντας σταδιακά μέχρι που περνάμε τις εγκαταστάσεις του παραδοσιακού ξενοδοχείου Αρόλιθος. Θα το βρούμε ανεβαίνοντας δεξιά. Ακόμη 3 χλμ. και μπαίνουμε στο κεφαλοχώρι Τύλισος, στο οποίο παλαιότερα έδρευε και ο ομώνυμος Δήμος Τυλίσου. Στα 500 μ. από τα τελευταία σπίτια της Τυλίσου θα βρούμε την πινακίδα που μας δείχνει αριστερά προς το χωριό Μονή, ενώ αν συνεχίσουμε δεξιά θα μπούμε στο Ν. Ρεθύμνου και θα φτάσουμε στα Ανώγεια.

Λασίθι - Οροπέδιο Λασιθίου

ΤΟ ΟΝΟΜΑ «ΛΑΣΙΘΙ» Ο ΝΟΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Ανατρέχοντας στον Οργανικό Νόμο του 1868 (Βλέπε Κρητικός Κώδικας, έκδοση Α’ Χανιά 1879, Τόμος Α, σ. 63) βλέπουμε ότι το όνομα της Επαρχίας Λασιθίου δόθηκε σε ολόκληρο το νομό από την Κρητική Επαναστατική Διοίκηση των Απελευθερωτικών Αγώνων των ετών 1866 – 1869 εξ αιτίας της 10ημερης (21 - 30/5/1867) αιματηρής γιγαντομαχίας Λασιθίου που έγινε στο Οροπέδιο Λασιθίου μεταξύ Τούρκων και Κρητων. Επομένως το όνομα Λασίθι ήταν αρχικά μόνο για την επαρχία. Μέχρι τότε ο νομός Λασιθίου ονομαζόταν νομός Σητείας, = στα Βενετσιάνικα TERRITORIUM SITTIA ή SETTIA.

ΟΙ ΛΙΝΙΕΣ ή ΒΑΓΚΕΣ, ΤΑ ΛΑΣΙΤΙ ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΣΙΘΙ

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, αλλά και τα αρχαία γραπτά Μνημεία, ιδιαίτερα τα Ενετικά (Βλέπε π.χ. Στ.Σπανάκη: Ενετικές Εκθέσεις Basilica, Cavali κλπ): 1) ) Ο κάμπος που σήμερα λέγεται Λασίθι αρχικά ονομάζονταν «Δίκτη και Δικταίον, τόπος και όρος της Κρήτης» (Βυζάντιος, Πτολεμαίος κ.α.) και επι Ενετών και Lassiti Campagna ant Campo di Lasciti 2) Ο κάμπος που σήμερα λέγεται Λασίθι είναι ένα τεράστιο ταψί και τα νερά του δεν εκβάλλονται με ποταμό στη θάλασσα. Μάλιστα για τον ίδιο λόγο, μέχρι που οι Βενετοί κατέλαβαν την Κρήτη, το Λασίθι λίμναζε και γι αυτό δεν το καλλιεργούσαν. Στη συνέχεια οι Βενετοί, προκειμένου να βρουν σιτηρά και κηπευτικά για τη διατροφή των στρατιωτών τους στην Κρήτη, χάραξαν στον εν λόγω κάμπο οριζοντίως και καθέτως αποθετήρια αυλάκια, τα καλούμενα Βάγκες ή Λίνιες (= Ενετικά Banks, Lines), με σκοπό από τη μια να οδηγούν τα νερά σε μια υπόγεια καταβόθρα, τον καλούμενο χώνο, και από την άλλη αφενός να συγκρατούν κάποια νερά για το πότισμα ή για τα πηγάδια (πλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα) και αφετέρου να συγκρατούν ύλη, για να χρησιμοποιείται για τη λίπανση του κάμπου. Και έτσι στη συνέχεια το Λασίθι έγινε παράδεισος. Οι Λίνιες ή Βάγκες είναι 12 προς Βορά και Νότο και 20 από Ανατολάς προς Δύση και χωρίζουν τον κάμπο σε 193 ½ τετράγωνα (φαίνονται από τις κορφές της Δίκτης, αλλά και στις αεροφωτογραφίες της Google ). Τα τετράγωνα αυτά οι Βενετοί τα παραχώρησαν σε Βενετούς αποίκους και ντόπιους καλλιεργητές ως κληροδοτήματα ή άλλως μετόχια, μερίδια, κληρουχίες , που στα Βενετσιάνικα – Λατινικά (βλέπε λεξικό Dizionariodel dialeto Veleziane di G. Boerio, Venezia 1856) λέγονται lassiti ή Lasciti, απ΄όπου προέκυψε η βενετσιάνικη ονομασία LASSITI CAMPAGNA ή CAMPO DI LASSITI = στα κρητικά Λασίτι ή Λασίθι και Τούρκικα Lasit. Πιο απλά, οι ονομασίες «Λασίτι», «Λινιες», «Βάγκες» είναι βενετσιάνικες (ο πληθυντικός αριθμός των λατινο-βενετσιάνικων λέξεων lascito, line, bank), όπως και τόσες άλλες της Κρήτης, πρβ: Λιμνάκαρος (Limnacaros),Κάστελος, Καζάρμα (Casarma), Μεραμβέλο (Mirabello), Σπίνα Λόγκα (Spina Longa), Μαλεβύζι (Μalvezia), Souda(Suda), Μονοφατσι (Bonifatio), Belventere, Καστέλι (Castel) κ.α. Στις Βενετσιάνικες Έκθεσεις (Cavali, F. Castrofylaca κ.α.) αναφέρονται τα ονόματα των Βενετών αποίκων και των ντόπιων καλλιεργητών που παραχωρήθηκαν τα λάσιτι, π.χ.: Franco Dannasis, Petro Conte, G. Tzogia, Μ.Bidos, Γ. Μηλιαράς, Μ. Κρασώτης, Ν. Αρχαύλης, Γ. Μουδάτσος, Ε. Τζερμιάς, Α. Σανούδος κλπ . Αναφέρονται επίσης τα μετόχια (κατοικίες μετοχάρηδων), π.χ.: Μετόχι Αυγουστή, μετόχι Αλογόσπηλιοι, μετόχι Βασιλικού, μετόχι Βίδων, κλπ. , από τα οποία μερικά στη συνέχεια έγιναν χωριά. Σημειώνεται επίσης ότι: 1) Όταν οι Βενετοί κατέλαβαν την Κρήτη την κήρυξαν σε βασίλειο (Regno di Candia = Βασίλειο του Χάνδακα = σημ. Ηράκλειο), την χώρισαν διοικητικά σε 4 μεγάλα διαμερίσματα ( κάτι ως σημερινοί νομοί), τα: TERRITORIUMSITTIA ή SΕΤΤΙΑ(σημερινός νομός Λασιθίου), TERRITORIUM CANDIA, (Ηρακλείου), TERRITORIUM RETTIMO(Ρεθύμνης) και TERRITORIUM CANEA (Χανίων) και αυτά στη συνέχεια τα διαμοίρασαν ως φέουδα στους Βενετούς αποίκους (στην αρχή σε 12 ευγενείς), σύμφωνα με την Carta Concessionis του 1211. Ο Κάμπος που σήμερα λέγεται Λασιίθι, ο κάμπος που σήμερα λέγεται Μοιρών, ο Αλίκαμπος και κάποια άλλα μέρη παρέμειναν αρχικά ως δημόσια κτήματα και στη συνέχεια, αφού το δημόσιο ταμείο του Χάνδακα έκανε εκεί διάφορα έργα για καλύτερη γεωργική εκμετάλλευση, τα παραχώρησε ως μοιράσια (εξ ου και Μοίρες) ή lassiti (εξ ου και η ονομασία Λασίθι) σε και ντόπιους καλλιεργητές και Βενετούς αποίκους που έφερε από Ναύπλιο, Μονεμβάσια κ.α. μέρη, τα οποία ο F. Basilicata είχε υπολογίσει σε 25 ιπποτικά φέουδα. 2) Στο Οροπέδιο λίγο πριν υπήρχαν πάρα πολύ ανεμόμυλοι (γύρω στους 10.000 την δεκαετία του 50, σύμφωνα με την απογραφή κ. Μιχ. Κασωτάκη, καθηγητή Πανεπιστημίου) που προσέδιδαν στο τοπίο μια μοναδική φυσιογνωμία υψηλής αισθητικής αξίας. Οι ανεμόμυλοι ήσαν αντλητικές μηχανές με ξύλινο ή πέτρινο στην αρχή και μετά σιδερένιο πύργο απλής τεχνολογίας ντόπιας κατασκευής. Έκαμαν την εμφάνιση τους στον Λασιθιώτικο κάμπο στα τέλη του περασμένου αιώνα και προσέφεραν μεγάλη βοήθεια στον ντόπιο αγρότη και συνετέλεσαν στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας. Ο αριθμός τους σήμερα έχει μειωθεί σημαντικά λόγω εκσυγχρονισμού, στερώντας από τον αναπτυσσόμενο τουρισμό ένα από τα κύρια στηρίγματά του και από το Λασίθι την ταυτότητα του. LASSITI CAMPANA = ΚΑΜΠΟΣ ΛΑΣΙΘΙ